Wszelka ekspozycja zawodowa powinna być zgłoszona przełożonemu a następnie osobie odpowiedzialnej za postępowanie poekspozycyjne która odnotuje zaistniały fakt w odpowiedniej dokumentacji. Nie należy zwlekać ponieważ w wypadku potencjalnego zakażenia istotną rolę gra czas przy podjęciu profilaktyki oraz leczenia.

Ekspozycja zawodowa – postępowanie natychmiastowe:

Skóry nieuszkodzonej:

  • Usuń krew lub inne potencjalne infekcyjne materiały (IPIM) gazą zwilżoną środkiem do dezynfekcji skóry
  • Zdezynfekuj środkiem do dezynfekcji skóry miejsce ekspozycji tak, aby pozostało na niej przez 30 sekund

Skóry uszkodzonej:

  • Umyj zranione miejsce wraz z przestrzenią wokół: zwilżoną i nasączoną mydłem w płynie gazą. Następnie ostrożnie zbierz krew lub IPIM, po czym spłucz zranione miejsce dużą ilością ciepłej wody z mydłem. Nie tamuj wypływu krwi oraz unikaj rozpryskiwania materiału skażonego.
  • Zdezynfekuj obszar zranienia utrzymując preparat przez 30 sekund i zabezpiecz ranę opatrunkiem wodoszczelnym

Oczu:

  • Przepłucz oczy oraz okolice wodą jałową utrzymując otwarte powieki

Jamy ustnej:

  • Wypłucz krew lub IPIM
  • Przepłucz jamę ustną wodą przez kilkanaście razy

Ekspozycja zawodowa – postępowanie dalsze

  • W przypadku ekspozycji skóry nieuszkodzonej i ekspozycji wątpliwej nie ma potrzeby podejmowania dalszych działań
  • Przy ekspozycji prawdopodobnej, ewidentnej i masywnej należy natomiast ustalić czy pacjent od którego pochodził materiał zakaźny jest zakażony HBV, HCV, HIV

Profilaktyka i leczenie po ekspozycji na materiał zawierający HBV, HCV, HIV:

Dalsza procedura obejmuje wykonanie testów oraz badań serologicznych, które pozwalają na kontrolę zakażenia poprzez stwierdzenie obecności odpowiednich antygenów oraz przeciwciał.

Postępowanie – HIV:

  • Wykonanie testu na HIV III lub IV generacji
  • W przypadku pozytywnego wyniku u źródła bądź w eskpozycji wysokiego ryzyka należy podjąć terapie lekami antyretowirusowymi. Nie może się to jednak odbyć póżniej niż 48 godzin po ekspozycji na HIV lub 72 godzin w wypadku ekspozycji wysokiego ryzyka.
  • Leczenie powinno odbywać się przez 28 dni.

Postępowanie – HBV:

  • Określenie poziomu HbsAg oraz anty-HBs u osób szczepionych w przeszłości przeciw WZW B
  • W przypadku osób nieszczepionych jeśli źródło jest nieznane oraz jeśli źródło jest AgHBs (–) należy rozpocząć szczepienie przeciw WZW B.  Jeśli natomiast źródło jest AgHBs (+) powinno się rozpocząć  szczepienie przeciwko WZW B oraz otrzymać dawkę immunoglobuliny anty-HBs.
  • Wśród osób szczepionych jeżeli źródło jest nieznane należy przyjąć dawkę przypominającą, w wypadku AgHBs (–) szczepienie nie jest zalecane. Natomiast przy AgHBs (+) powinno się rozpocząć  szczepienie przeciwko WZW B oraz otrzymać dawkę immunoglobuliny anty-HBs.
  • W wypadku gdy osoba została narażona na materiał zawierający HBV powinna być zbadana w tym samym dniu następnie po 3 tygodniach, 3 i 6 miesiące

Postępowanie – HCV:

  • Określenie poziomu przeciwciał anty-HCV
  •  Nie istnieje swoista profilaktyka w sytuacji ekspozycji na HCV. Należy jednie ponowić badania anty-HCV w 3. i 6. miesiącu po ekspozycji w celu badania statusu serologicznego i podjęcia ewentualnego leczenia w przypadku zakażenia.

Do momentu zakończenia postępowania poekspozycyjnego traktujemy siebie jako osobę potencjalnie chorą i musimy unikać sytuacji w których możemy zarazić innych. Profilaktyka poekspozycyjna zgodnie z ustawą “o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi” jest finansowana przez pracodawcę lub podmiot zlecający pracę.

 

Bibliografia:

Dorota Gregorowicz-Warpas, “Ekspozycje zawodowe pracowników opieki zdrowotnej. Zgłaszanie i realizacja zaleceń poekspozycyjnych”, Zakażenia XXI wieku 2019;2(4).

Małgorzata Sobolewska-Pilarczyk, Paweł Rajewski,Piotr Rajewski, Natalia Hinz-Brylew, “Profilaktyka po ekspozycji zawodowej na materiał biologiczny— HIV, HBV, HCV — w praktyce klinicznej”. Forum Medycyny Rodzinnej 2016;10(5):279-282.

 

POZOSTAŁE ARTYKUŁY WARTO WIEDZIEĆ